Goed nieuws! DeFacteur werkte hard aan een vervolg op “Zwerfvuil onder de loep “. In dat artikel onderzocht hij de aanzienlijke kosten die zwerfvuil in Vlaanderen met zich meebrengt en analyseerde hij het huidige beleid met een kritische blik. Omdat kritiek geven altijd makkelijker is dan zelf oplossingen bedenken, gooide DeFacteur het deze keer over een andere boeg.
Hij waagde zich aan een reeks van drie leerrijke interviews, waarin hij zowel beleidsmedewerkers als een belangrijke speler in de voedings- en retailsector in België het vuur aan de schenen heeft gelegd. Het gaat om de stad Geel, de gemeente Herenthout en – last but not least – de Colruyt Group. Om het artikel leesbaar te houden, koos DeFacteur ervoor om de interviews op te splitsen in twee delen. In dit artikel worden de ervaringen en frustraties van de beleidsmedewerkers belicht.
“De oorsprong van het probleem ligt niet zozeer in de afkomst of financiële achtergrond van mensen, maar eerder in mensen hun mentaliteit.
Wanneer je in een propere en nette buurt woont, dan denk ik echt wel dat je voor een stuk tevreden kan zijn over je buurt.
Je zorgt ervoor dat mensen graag in hun buurt vertoeven en vervolgens deze buurt gaan respecteren.
Dus ja, wij zijn bereid om zwerfvuil op te ruimen. Zo kiezen we voor een aangename en kwalitatieve samenleving waarin mensen de kans krijgen om hun buurt te leren respecteren.”
Coördinator gemeenschapswachten, stad Geel
Zo antwoordde de coördinator van de gemeenschapswacht van stad Geel op de vraag of zwerfvuil opruimen anno 2024 nog wel zinvol is. Hoewel het antwoord op deze vraag op het eerste gezicht eenvoudig lijkt, klonk er in zowel stad Geel als gemeente Herenthout enige aarzeling na het stellen van deze vraag. Niet omdat er wordt getwijfeld aan het belang van een schone leefomgeving in een stad of gemeente, maar wel aan de vraag of de inzet en acties van lokale besturen in Vlaanderen op lange termijn ook een gunstig effect hebben.
“We ondernemen van alles, maar we hebben niet direct het gevoel dat al deze inzet en energie uiteindelijk loont.
Je kan zoveel doen als je wilt, het ligt uiteindelijk alsnog grotendeels bij de mentaliteit die ontbreekt bij sommige mensen en dat is jammer.”
Milieuambtenaar Herenthout
Een uitgebreid zwerfvuilbeleid vergt namelijk aanzienlijk veel middelen, geld en energie van lokale besturen. Technische diensten en gemeenschapswachten kunnen het zwerfvuil wel controleren, (proberen te) handhaven en de problemen hieromtrent vaststellen, maar op lange termijn lijkt hun werk vaak teniet te worden gedaan door een nonchalante mentaliteit van een kleine minderheid van onze samenleving.
Om deze kleine minderheid te kunnen identificeren en vervolgens te kunnen beboeten, zijn er mobiele camera’s aangekocht in de stad Geel en gemeente Herenthout. Met behulp van deze camera’s kunnen zwerfvuilhotspots beter gecontroleerd worden en zo hopelijk geleidelijk aan verdwijnen.
“Soms hoor je op sociale media wel eens: ‘Ah, de stadskas moet weer eens gevuld worden.
Ja, dat is zo’n goedkope vorm van kritiek, afkomstig van mensen die, met alle respect, niet weten waar ze over praten.
Als wij met onze camera een actie uitvoeren, moet je weten dat er voor een periode van een week, twintig werkuren nodig zijn om deze beelden te analyseren. Ja, dan zou zo’n actie al een paar duizend euro moeten kunnen opbrengen, en dat gebeurt nooit, dus z’n actie is altijd verlieslatend.”
Coördinator gemeenschapswachten, stad Geel
De camera’s overal plaatsen is dus geen optie. Wegens de te kleine pakkans worden er tijdens het monteren enkel plekken gekozen waar men 100% zeker is dat een dader tegen de lamp zal lopen. Dit komt deels door de hoge kosten voor het gebruik van de middelen, maar ook omdat de camera’s omslachtig zijn. Zo kunnen ze niet aan bomen worden gemonteerd, ervaren ze vaak technische storingen en functioneert de batterij vaak niet naar behoren.
Naast de mobiele camera’s lopen er in Vlaanderen ook nog tientallen zwerfvuilhandhavers rond. De gemachtigde handhavers van de OVAM kunnen door steden en gemeenten worden ingeschakeld om zich in burger op te stellen in de buurt van zwerfvuilhotspots. Zowel in de stad Geel als in de gemeente Herenthout is dit systeem bekend en werd er al een beroep op gedaan, met een wisselend resultaat. In de meeste gevallen werden mensen aangesproken omwille van het weggooien van een sigaret. Het weggooien ervan klinkt als iets heel banaals, maar het toont aan hoe nonchalant we omgaan met ons afval.
Omdat de handhavers fel gegeerd zijn, kunnen ze in steden maar enkele keren per maand worden ingezet. Kleinere gemeenten moeten het zelfs stellen met een beurtrol waarbij ze enkele beurten per jaar kunnen benutten. De effectiviteit van het systeem kan echter wel in vraag gesteld worden. De pakkans blijft namelijk klein en een handhaver werkt niet gratis. Daarnaast moeten lokale besturen verstandig te werk gaan bij het uitkiezen van de patrouilleplaatsen om zo het draagvlak bij de bevolking voor het zwerfvuilbeleid niet te ondermijnen. De mobiele camera’s, de handhavers en de sensibiliseringscampagnes moeten samen één verhaal schrijven waarin de nonchalante Vlaming het onderspit zal moeten delven ten opzichte van zij die niet vervuilen.
Ik nodig u uit om tien mensen te verzamelen die voor sluikstorten of zwerfvuil zijn. Die ga je niet vinden!
We hebben een groot draagvlak bij de bevolking en dat is belangrijk. Zo krijg je de mensen mee in je verhaal en kan je acties ondernemen.
Coördinator gemeenschapswachten, stad Geel
Ondanks het brede draagvlak bij de bevolking, blijken acties tegen zwerfvuil momenteel regelrecht in dovemansoren te stranden. Hoe mensen die verantwoordelijk zijn voor het vervuilen van onze leefomgeving geprikkeld kunnen worden om hun gedrag aan te passen, blijft een raadsel. Zou een statiegeldsysteem hierbij kunnen helpen? Dat systeem beloont immers de plichtsbewuste burger voor zijn inzet. Of wordt het als omslachtig beschouwd en is het een pestmaatregel voor degenen die nu ook al flink sorteren? DeFacteur bespreekt en analyseert dit systeem in zijn volgende artikel.
Met dank aan de gemeente Herenthout en de stad Geel!
DeFacteur onderzoekt meer!
Onderzoek met een kritische blik en met liefde gemaakt!
De Facteur 
Plaats een reactie